To bitch or not to bitch to spektakl teatru Off’owego Hertz Haus. W składzie: Magdalena Kowala, Natalia Murawska, Anna Zglenicka, Joanna Woźna. Zostałam jako widz pozostawiona z poczuciem dyskomfortu, który właściwie był jednym z celów tego spektaklu. Poczynania na scenie wyglądają mi na próbę przekraczania granic tańca, choreografii i znaczenia ciała (nagość). Dla mnie jako odbiorcy i tancerki, eksperyment ten nie zawsze prowadził do satysfakcjonującego artystycznie rezultatu.
Podstawowym problemem dla mnie osobiście okazał się brak tańca w jego tradycyjnym rozumieniu. Brakuje mi go permanentnie we współczesnych rozwiązaniach na gruncie teatru tańca. Więc właściwie nie traktuję tego typu spektakli jako teatr tańca, a raczej ruchu. Najbardziej rozpoznawalny styl tańca, który znamionuje formę teatralną jaką jest teatr tańca, jest taniec współczesny. Zamiast tego otrzymuję ruch codzienny poddawany wielokrotnej repetycji, która niegdyś była domeną treningową, teraz stała się zabiegiem choreograficznym. Sama w sobie repetycja nie jest złym rozwiązaniem. W teatrze tańca Piny Bausch możemy dzięki niej wyrazić warstwę przeżyć która może zawierać desperację, niezgodę, opór etc. Istotne jest, w jaki sposób zabieg ten zostanie użyty. Współczesna choreografia poszerza definicję tańca, a zatem taniec nie musi opierać się na wirtuozerii, klasycznie rozumianej technice i poetyce ruchu. Obawiam się jednak, że abstrakcyjne poszukiwania nowych form tańca poza stylami tanecznymi i znanymi dotychczas technikami, stają się procesem umysłowym, który jest wtórny wobec ciała na tyle, że taniec znika. Możliwa jest choreografia bez tańca (z uwagi na poszerzoną definicję). W mojej opinii założenie artystyczne wcale nie jest przekonujące jako doświadczenie sceniczne. Jeśli pragnie się prowadzić życie umysłowe dotyczące własnego ciała, cielesności, jego granic i możliwości – to może niech to zostanie na backstge’u i będzie wprawką do stworzenia formy scenicznej jako ukończonej i pełnej? Podobne zjawisko ma miejsce w konceptualizmie, gdzie efekt nie jest ważny. Całe ars można wyrzucić do kosza i posypać rozdrobnioną skórką od banana. Staram się być odbiorcą otwartym na nowe, ale mimo to uważam, że nie można traktować jednej z faz twórczych jako dzieło skończone. Eksperyment, work in progress i inne tego typu trendy współczesne to świetna zabawa. Może o tym jest obecny status sztuki? Kolektyw Hertz Haus zafundował zupełny backstage obleśnej części natury ludzkiej. Brawo, czekałam na połknięcie szczoteczki do zębów i przypomniałam sobie sytuacje, gdzie przeskakiwałam ślinę na miejskim chodniku, którą zostawił jakiś ziomek z blokowiska. Wiele można o odbiorze napisać, ale będą to oczywiście moje subiektywne, bo fizjologiczne odczucia. Eksperyment, jakim jest spektakl Bitch or not to bitch, pomimo braku estetycznego skutku był skuteczny w innym sensie - skonfrontował mnie z własnymi granicami odbioru, wywołał emocje których nie oferuje codzienne życie i kolejny raz oglądając tego typu propozycje – utwierdził w moim opozycyjnym stanowisku w kwestii zupełnego rozbijania tradycyjnego tańca i zacierania granicy pomiędzy nim a zwykłym ruchem. Moją akceptację to doświadczenie i forma zyskuje tylko pod warunkiem zastosowania odpowiedniej klasyfikacji i odmiennych kryteriów odbioru.
Podstawowym problemem współcześnie jest definicja tańca.
Współczesne poszukiwanie nowych definicji tańca to próba znalezienia odpowiedzi na to, czym jest taniec poza wszelkimi klasyfikacjami stylów, technik, gdzie zaciera się granica pomiędzy ruchem tanecznym a ruchem jako takim i codziennym. Poszukuje się nowej definicji tańca poza tradycyjnymi strukturami i stylami tanecznymi, jakie dotychczas się wykształciły. W moim odczuciu, tańca w spektaklu było niewiele. Jeśli za taniec uznać nieszablonowe ruchy ułożone w pamięci wykonawczyń, to powstaje we mnie pytanie o to gdzie zaczyna się taniec oraz czym jest choreografia? Choreografia nie musi zawierać w sobie tańca - może to być zestaw uporządkowanych ruchów zapisanych w pamięci wykonawcy. Z kolei taniec jest czymś więcej niż ruch. Wykluczyć należy w pierwszej kolejności ruch użytkowy w realnym codziennym życiu, który nie jest bezinteresowny tzn. służy celowi poza samym ciałem jak np. podnoszenie przedmiotów, zaparzanie herbaty. Terpsychora tańczy w tenisówkach, ponieważ ruch codzienny umieszczony w innym kontekście (teatr, scena) ma zupełnie inny cel. Działanie fizyczne zostaje wyjęte z codzienności, wyabstrahowane z realnego przedmiotu motywującego działanie - wówczas mamy ruch o znaczeniu artystycznym - nowym sensie wykonania go. Analogią jest słynny Pisuar Duchampa, który poprzez znalezienie się w innym kontekście, pełni zupełnie inną rolę. Natomiast ruch codzienny zamknięty w strukturze choreograficznej, rozliczony i zmotoryzowany (opracowany pod względem świadomości ciała i repetycji). Taki ruch można zespolić z muzyką tworząc zgodność. W spektaklu Bitch or not to bitch brak tradycyjnych figur tanecznych, pracy ciałem w wytyczonych trajektoriach ruchu i płaszczyznach zdefiniowanych określonym stylem.
Ruch codzienny taki jak np. parzenie herbaty to czynność złożona - trajektorii ruchu jest kilka, działa tu trójpłaszczyznowy ruch, grawitacja, niekiedy intencja (jeśli ruch nie jest nieprzytomnie automatyczny w trybie oszczędzania energii). A więc czym jest taniec we współczesnych poszukiwaniach? Myślę, że abstrakcyjnym tworem, konceptem. Jeśli tak trudne jest zdefiniowanie i być może niemożliwe - czym jest taniec w swej istocie, pozostają poszukiwania i sam proces bez ostatecznej odpowiedzi. Zjawisko zabawy i eksperymentu może być ekscytującą przygodą o abstrakcyjnym charakterze, jednak ile tańca jest w tym tańcu? Wytańczyliśmy się już dostatecznie, że unikamy dosłowności w postaci plie i contraction i port de bras? Nie tańczy się już do muzyki, raczej przy muzyce a niekiedy w opozycji do niej. Tańczenie niezależnie od muzyki było zdeterminowane potrzebą autonomii tańca. To tym bardziej nie daje jednoznacznej odpowiedzi na to, czym jest taniec. Reasumując - spektakl wpisuje się w proces poszukiwania tego, czym jest taniec i czym może być. Uważam jednak, że nie da się tego nazwać tańcem w pełnym wymiarze (jeśli w ogóle można nazwać tańcem).
Chciałabym w tej części zawrzeć interpretacje i kolaż wrażeń, jakie pojawiały się w trakcie i zaraz po obejrzeniu spektaklu.
Scenografia przypomina sterylne laboratorium, którego czystość jest gotowa na przyjęcie okrutnej flegmy wypowiadanych słów i nieprzystających do zasad dobrego smaku aktów wręcz wulgarnego spożywania posiłku mieszając słone ze słodkim. Grono ze srebrnej tacy upada bezsilnie na białą podłogę, która była wielokrotnie czyszczona przez personel. Utrzymywanie higieny to jedno, obleśność to drugie, ale skąpość kostiumu scenicznego ukazuje nagie kobiece ciało. Miarka się rozebrała i co z tym faktem zrobić? Obnażenie nie dotyczy nagości cielesnej. Człowiek właśnie dlatego, że posiadania rozum, jest zdolny do prawdziwie niesmacznych i obleśnych rzeczy - dzięki swojej intencjonalności działania. Przeciwnie do zwierząt, które ze swoją dzikością nie walczą i są w stanie przyjąć siebie takimi, jakie są. Natomiast człowiek może tkwić w rozdarciu ustalając granice zachowania się oraz ustalają standardy życia w stadzie, gdzie to co naturalne zostaje w pewnym stopniu zakamuflowane. Praktyka szeroko pojętej higieny i zachowania się generuje napięcie pomiędzy tym co w dobrym smaku, a tym co obleśne. Jednak kreatywność nie zna granic - szczoteczka do zębów jako wynalazek higieniczny może umyć zęby i wywołać wymioty a czasem przerwać salwę soczystych przekleństw. Nie wiem co jest bardziej obrzydliwe - wydobywająca się ślina z ust czy wymioty? Chcąc podjąć temat ciała w kulturach - przynajmniej w teorii – wysoko rozwiniętych umysłowo, należałoby zrozumieć czym jest czystość, potrzeba elegancji i manier, które wyznaczają standardy i budują tak zdefiniowany komfort współżycia społecznego. W spektaklu Hertz Haus wyraźnie doszło do ukazania zupełnie nagiego ciała, które zaraz po obnażeniu poddano zabiegom higienicznym. Zmywać można z siebie grzechy, błędy własne czy niemoralność innych ludzi (być może gwałt – i nie tylko w cielesnym sensie). Po oczyszczeniu można ubrać się w najszlachetniejsze klejnoty dodające wdzięku lub połknąć je przypadkiem w porywie instynktu. Człowiek to osobnik o podwójnej naturze.